ΙΣΠΑΝΙΚΗ ΓΡΙΠΗ 1918-1919

Επιδημίες και πανδημίες μαστίζουν την ανθρωπότητα κατά περιόδους. Η „ισπανική γρίπη“ εδώ και ένα αιώνα σάρωσε τον πλανήτη με εκατομμύρια νεκρών σε όλες τις ηπείρους.

Iσπανική γρίπη

Η θανατηφόρος πανδημία του 20ού αιώνα

«Στας 16-Αυγούστου 1918 όλος ο κόσμος προσεβλήθη από την θανατηφόρο ισπανική γρίππη. Όλοι οι στρατιώται με υψηλόν πυρετό, είναι κρεβατωμένοι. Κανείς δεν υπάρχει που να μπορεί να βοηθήσει τους βαρειά αρρώστους. Καίγεται ο κόσμος από τον πυρετό και δεν βρέθηκε ούτε ένας γιατρός, ούτε ένας νοσοκόμος… Εδώ είναι όλοι λιάστρα…» γράφει στα «Απομνημονεύματα» ο δεκανέας του Ελληνικού στρατού Νικόλαος Μαργαριτούλης από τον Προφήτη Ηλία του  Άνω Βόλου, που βρέθηκε με άλλους 7.000 στρατιώτες στο Γκαίρλιτς της τότε Γερμανικής Αυτοκρατορίας, περιγράφοντας παραστατικά την επέλαση της «ισπανικής γρίπης».

Βρισκόμαστε στο έτος 1918. Ο Πρώτος παγκόσμιος πόλεμος, ο «Μεγάλος Πόλεμος» με τις εκατόμβες των νεκρών στα πεδία των μαχών σε Ανατολική και Δυτική Ευρώπη πλησιάζει προς το τέλος του και από το πουθενά εμφανίζεται ένας νέος, αόρατος και ακατανίκητος εχθρός, που αποδεκατίζει αδιακρίτως εχθρούς και φίλους, στρατιώτες και αμάχους, άνδρες, γυναίκες και παιδιά. Δεν κάνει διακρίσεις. Στο κοφτερό δρεπάνι του είναι χαραγμένο το όνομα του θανάτου. Λέγεται «ισπανική γρίπη», μια φοβερή πανδημία γρίπης, η οποία από τον Μάιο του 1918 μέχρι  τις αρχές του 1919 σάρωσε την ανθρωπότητα με τρία θανατηφόρα κύματα, με έξαρση των κρουσμάτων τον Οκτώβριο του 1918.   Πριν εξαφανιστεί απότομα τους πρώτους μήνες του 1919, εξόντωσε σ’ όλον τον πλανήτη περισσότερους των  20 εκατομμυρίων  ανθρώπους. Άλλες στατιστικές αναφέρουν τα 40-50 εκατομμύρια.

Στηριζόμενοι σε άρθρα και ανταποκρίσεις εφημερίδων της κεντρικής Ευρώπης θα δώσουμε εν συντομία μια εικόνα της έκρυθμης κατάστασης που προξένησε η ισπανική γρίπη στον κοινωνικό ιστό, ο οποίος έτσι και αλλιώς είχε υποστεί σοβαρότατα δημογραφικά πλήγματα από τα εκατομμύρια των νεκρών, τραυματιών και αναπήρων του πολέμου.

Τώρα ο τραγικός απολογισμός αυξάνεται από τον αόρατο εχθρό. Δεκάδες χιλιάδες τα θύματα της γρίπης, εκατοντάδες χιλιάδες οι ασθενείς με αποτέλεσμα να υπολειτουργούν δημόσιες υπηρεσίες, σχολεία, ταχυδρομεία, τηλεγραφεία και συγκοινωνίες. Τα καταστήματα και τα θέατρα παράμεναν κλειστά, η παραγωγή των εργοστασίων περιορίστηκε σημαντικά, η αγροτική οικονομία μηδενίστηκε, ενώ οι «διακοπές γρίπης» ήταν μία ευρέως διαδομένη τακτική διακοπής των μαθημάτων, μόλις εμφανιζόταν το πρώτο κρούσμα γρίπης στον μαθητικό πληθυσμό ενός σχολείου.

Στην εφημερίδα της αυστριακής πόλης Ζάλτσμπουργκ «Ζάλτσμπουργκερ Βάχτ» (Salzburger Wacht) της 19ης Οκτωβρίου 1918 διαβάζουμε: «Ο ιός της γρίπης στη Γερμανία φαίνεται να εξαπλώνονται σε ολόκληρο το Ράιχ με ραγδαία αύξηση. Στο δουκάτο Κόμπουργκ-Γκότα η γρίπη έλαβε πλέον κακοήθη μορφή. Πολλοί οι θάνατοι … Στη Χαϊδελβέργη και στη γύρω περιοχή, η γρίπη εξαπλώθηκε ανησυχητικά. Τα ταχυδρομεία, οι σιδηρόδρομοι και οι ιδιωτικές εταιρείες επέβαλαν περιορισμούς … στην πόλη Σαρλότενμπουργκ όλα τα σχολεία έκλεισαν… „

Η βιεννέζικη εφημερίδα «Ντι Νόιε Τσάιτουγκ» (Die Neue Zeitung) της 22ας Οκτωβρίου 1918, περιγράφει την τραγικότητα εκείνων των ημερών στο άρθρο „Η Γρίπη“, γεγονός το οποίο θυμίζει περισσότερο τις σύγχρονες κινηματογραφικές ταινίες τρόμου παρά τη φοβερή πραγματικότητα που βίωνε η κοινωνία από τα θανατηφόρα πλήγματα της πανδημίας:

 «Γκρατς, 21 Οκτωβρίου 1918. Την περασμένη εβδομάδα καταγράφονταν ημερησίως 28 έως 36 θανατηφόρα κρούσματα γρίπης. Τα γραφεία κηδειών δεν επαρκούν καθόλου στις απαιτήσεις και ελλείψει εργατικών χειρών είναι αδύνατη η εκσκαφή των αναγκαίων τάφων και για τούτο ζητήθηκε άμεσα η βοήθεια του στρατού. Οι γιατροί είναι υπερβολικά επιβαρυμένοι και οι ασθενείς πρέπει να περιμένουν ημέρες για ιατρική περίθαλψη. Τα νοσοκομεία είναι υπερπλήρη και στα φαρμακεία επικρατεί, ήδη, έλλειψη φαρμάκων…»

Το μακάβριο σκηνικό ολοκληρώνεται με εικόνες που η ανθρώπινη φαντασία δεν τολμά να συλλάβει. «Για τα πολλά θύματα της ισπανικής γρίπης στο Γκρατς μιλούν με ευκρίνεια οι μεγάλοι κατάλογοι των νεκρών και οι νεκροφόρες που κυλούν καθημερινά προς τα νεκροταφεία, μέχρι αργά τη νύχτα. Οι αίθουσες  των νεκροταφείων είναι γεμάτες με φέρετρα και η οσμή των πτωμάτων απλώνεται παντού, επειδή τα πτώματα, συχνά, πρέπει να παραμένουν για αρκετό χρόνο στις αίθουσες  των κοιμητηρίων, πριν μεταφερθούν και ενταφιασθούν…»

Χωρίς αμφιβολία, ο γνωστός γαλλο-ρουμάνος θεατρικός συγγραφέας Ευγένιος Ιονέσκο, όταν τo 1970 έγραφε το έργο του «Τo παιχνίδι της σφαγής» (Jeux de massacre) είχε υπόψη του τα τραγικά αποτελέσματα της πανδημίας της ισπανικής γρίπης, μιας και ως 10ετής είχε ο ίδιος βιώσει τη ζοφερή ατμόσφαιρα του θανάτου που πλανιόταν πάνω από την Ευρώπη και τον υπόλοιπο πλανήτη. 

Ας αναλογιστούμε τώρα, τι μας θυμίζουν τα επόμενα μικρά αποσπάσματα από το έργο του; «Σας συγκέντρωσα για τελευταία φορά εδώ στην πλατεία της πόλης μας, για να σας ενημερώσω: Μας συμβαίνει κάτι εντελώς ανεξήγητο. Μας επιτέθηκε ένας λοιμός αγνώστων αιτιών. Οι γειτονικές μας πόλεις και χώρες έχουν κλείσει τα σύνορά τους. Στρατός έχει κυκλώσει την πόλη μας. Κάθε είσοδος και έξοδος απαγορεύεται. Μέχρι χτες ήμασταν ελεύθεροι, όμως από σήμερα είμαστε σε καραντίνα. Χρειαζόμαστε γερά χέρια για να σκάβουν τάφους…  Οικόπεδα, ακάλυπτοι χώροι, αυλές, γήπεδα, όλα επιτάσσονται, γιατί τα νεκροταφεία γέμισαν… Χρειαζόμαστε γιατρούς, νεκροθάφτες, σαβανωτές και κάθε ειδικότητα, που είναι χρήσιμη γι’ αυτή την περίσταση… Απαγορεύονται οι συνεστιάσεις και όλα τα θεάματα. Τα καταστήματα, τα εστιατόρια και τα καφενεία θα λειτουργούν για λίγες ώρες, για να περιοριστεί η εξάπλωση ψευδών ειδήσεων. Και όπως σας είπα, αυτή είναι η τελευταία δημόσια συγκέντρωση. Ομάδες με περισσότερα των  τριών ατόμων θα διαλύονται. Επίσης, απαγορεύεται να περιφέρεστε άσκοπα. Όλοι οι πολίτες επιβάλλεται να κυκλοφορούν ανά δύο, για να επιτηρεί ο ένας τον άλλο. Τώρα γυρίστε στα σπίτια σας και μείνετε εκεί. Θα βγαίνετε έξω μόνο σε περίπτωση μεγάλης ανάγκης…»

Έναν αιώνα αργότερα, σήμερα, στις μέρες μας το σκηνικό μιας ανάλογης πανδημίας δεν άλλαξε. Είμαστε μόνο ιατρικά και φαρμακευτικά καλύτερα θωρακισμένοι από πριν και ελπίζουμε σε αποτελεσματική επέμβαση της ιατρικής επιστήμης.

[ Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα ΜΑΓΝΗΣΙΑ του Βόλου στις 11.12.2020. Βλέπε και τον σύνδεσμο: https://magnesianews.gr/volos/ispaniki-gripi-i-thanatiforos-pandimia-toy-20oy-aiona.html ]

*Νέα έκδοση βιβλίου*

***

Δημήτριος Μπενέκος

(επιμέλεια)

ΚΑΙ ΕΓΩ ΗΜΟΥΝ ΣΤΟ ΓΚΑΙΡΛΙΤΣ

Τα Απομνημονεύματα του δεκανέα Νικολάου Μαργαριτούλη από τον Άνω Βόλο για τα έτη 1913-1919

ΑΠΟ ΤΗ ΘΕΣΣΑΛΙΑ ΣΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ, ΜΕΤΑ ΣΤΗ ΓΕΡΜΑΝΙΑ ΚΑΙ ΤΕΛΟΣ ΕΞΟΡΙΑ ΣΤΗΝ ΚΡΗΤΗ

Με το Δ΄ Σώμα Στρατού από τη Μακεδονία στο Γκαίρλιτς (Görlitz) της Γερμανίας. Η περιπετειώδης πορεία, η παραμονή στο Γκαίρλιτς ως φιλοξενούμενοι του Γερμανού Κάιζερ, ο „Εθνικός διχασμός“, το ελληνικό „σοβιετ“ και η άτακτη επιστροφή στην Ελλάδα μετά το πέρας του Α΄Παγκοσμίου πολέμου για να καταλήξει σε εξορία στην Κρήτη. 

Αφοί Κυριακίδη ΕΚΔΟΣΕΙΣ Α.Ε., Θεσσαλονίκη

ISBN: 978 960 602 231 9

Βόλος, βιβλιοπωλείο «ΕΠΙΛΟΓΗ», Ερμού 262 (με Μαυροκορδάτου), τηλ. 2421.105060.
Θεσσαλονίκη, Αφοί Κυριακίδη Εκδόσεις Α.Ε., Επισκόπου Κίτρους Νικολάου 4, τηλ. 2310.208570.
Αθήνα, Εκδόσεις Τζιόλα, Χαριλάου Τρικούπη 16, τηλ. 210.3632600 )
Νυρεμβέργη, (από τον Μάιο 2019 στη Γερμανία): Εκδόσεις Γκίκας, Gikas Verlag, Am Plärrer 9,  Tel. (0)911-264354

ΒΙΒΛΙΟΠΑΡΟΥΣΙΑΣΗ

ΚΑΙ ΕΓΩ ΗΜΟΥΝ ΣΤΟ ΓΚΑΙΡΛΙΤΣ

Το βιβλίο των εκδόσεων Αφοι Κυριακίδη ΕΚΔΟΣΕΙΣ Α.Ε. «Και εγώ ήμουν στο Γκαίρλιτς.   Τα απομνημονεύματα του στρατιωτικού μου βίου, από το έτος 1913 μέχρι το έτος 1919», που επιμελήθηκε ο Δημήτρης Μπενέκος και αφορά στο στρατιωτικό ημερολόγιο του δεκανέα Νικόλαου Μαργαριτούλη από τον Άνω Βόλο Μαγνησίας, παρουσιάστηκε την Τετάρτη, 5 Ιουνίου 2019 στην αίθουσα τελετών και διαλέξεων του Ινστιτούτου Γκαίτε στη Θεσσαλονίκη,  με την υποστήριξη του Γερμανικού Γενικού Προξενείου Θεσσαλονίκης και του Ινστιτούτου Γκαίτε Θεσσαλονίκης.

Τους πολυπληθείς παριστάμενους χαιρέτισε ο κ. Walter Stechel,  Γενικός Πρόξενος της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας.

Το βιβλίο σχολίασαν,  ο κ. Νίκος Μαραντζίδης, Καθηγητής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας, ο κ. Στράτος Δορδανάς, Επίκουρος Καθηγητής του Πανεπιστημίου Μακεδονίας και ο επιμελητής του βιβλίου Δημήτρης Μπενέκος.  Τον συντονισμό της εκδήλωσης ανάλαβε ο δημοσιογράφος κ. Παντελής Σαββίδης

Ακολούθησε ζωηρή και πολύ ενδιαφέρουσα συζήτηση ανάμεσα στους εισηγητές και τους επισκέπτες της εκδήλωσης.

Βλέπε επίσης: http://www.trigono.info/wp-content/uploads/2019/06/trigono_56.pdf

 

 

 

 

 

Δημήτριος Μπενέκος

(επιμέλεια)

ΚΑΙ ΕΓΩ ΗΜΟΥΝ ΣΤΟ ΓΚΑΙΡΛΙΤΣ

Τα στρατιωτικά απομνημονεύματα

του δεκανέα Νικολάου Μαργαριτούλη

από το 1913 έως το 1919

Η έκδοση των στρατιωτικών «Απομνημονευμάτων» του δεκανέα Νικολάου Μαργαριτούλη από τον Προφήτη Ηλία του Άνω Βόλου Μαγνησίας, με τον χαρακτηριστικό τίτλο „Και εγώ ήμουν στο Γκαίρλιτς“ μας μεταφέρει σε ιστορικές εποχές της νεότερης Ελλάδας, οι οποίες είναι λίγο ή και ελάχιστα γνωστές στο ευρύτερο κοινό.

Πρόκειται για την πολυσυζητημένη περίπτωση του Δ΄ Ελληνικού Σώματος Στρατού, το οποίο στη διάρκεια του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου βρισκόταν στη Μακεδονία και τον Σεπτέμβριο 1916 αντί να αναγκαστεί να αιχμαλωτιστεί απο βουλγαρικά στρατεύματα, προτίμησε να ζητήσει την προστασία των Γερμανών. Έτσι, περίπου 7.000 έλληνες αξιωματικοί και στρατιώτες μεταφέρθηκαν πάνοπλοι στην πόλη Γκαίρλιτς της Σιλεσίας (σημερινή Σαξονία), όπου παρέμειναν για τα έτη 1916-1919 σε ένα ειδικά διαμορφωμένο στρατόπεδο, όχι ως αιχμάλωτοι πολέμου, αλλά ως «φιλοξενούμενοι της Γερμανικής Αυτοκρατορίας μέχρι το τέλος του πολέμου» υπό το καθεστώς ετερόχθονος περιοχής.

Το πρωτότυπο κείμενο του πολεμικού ημερολογίου του Νικολάου Μαργαριτούλη, που συμπληρώνεται από πληθώρα φωτογραφιών καθώς και από άρθρα εφημερίδων της περιόδου του Α΄ Παγκοσμίου πολέμου και από επίσημα έγγραφα στρατιωτικών και πολιτικών υπηρεσιών, μας χορηγεί σημαντικές πληροφορίες σχετικά με τον αγεφύρωτο «Εθνικό διχασμό» της εποχής εκείνης, τη δημιουργία του πρώτου ελληνικού «σοβιέτ» (συμβουλίου) στο ελληνικό στρατόπεδο του Γκαίρλιτς, ως και για τις ειδικότερες σχέσεις ανάμεσα στους Γερμανούς και Έλληνες, με διεθνοτικούς γάμους, αρραβώνες, θανάτους, ψυχαγωγία και πολιτική. Τα «Απομνημονεύματα» κλείνουν με σύντομη αναφορά στην ατιμωτική εξορία των ανδρών του Δ΄ Σώματος Στρατού, που επέστρεψαν το 1919, στα πειθαρχικά τάγματα στην Κρήτη.

Τέλος, υπενθυμίζουμε πως εκείνα τα χρόνια βρέθηκε στο Γκαίρλιτς και ο απελαθείς από την Ελλάδα αείμνηστος πρόξενος της Γερμανίας στον Βόλο,  Έλμουτ Σέφελ, ο οποίος ως γνώστης της Ελληνικής γλώσσας πρόσφερε τις υπηρεσίες του ως διερμηνέας του Δ΄ Ελληνικού Σώματος Στρατού (βλέπε το δίγλωσσο βιβλίο Δημ. Μπενέκος «Έλμουτ Σέφελ. Ένας πρόξενος με ψυχικό σθένος, Βόλος 2017» Dim. Benekos,Helmut Scheffel, Ein Konsul mit Zivilcourage, Volos 2017).

Το στρατιωτικό ημερολόγιο του δεκανέα Νικολάου Μαργαριτούλη, που χρονικά εκτείνεται από το 1913 έως το 1919,  αποτελεί μια πολύτιμη μικρή ψηφίδα του μεγάλου μωσαϊκού συμπλέγματος της Ιστορίας. Παρουσιάζει με εκπληκτική ακρίβεια και αντικειμενικότητα γεγονότα της καθημερινότητας, που συμπληρώνουν μέσα από τα ίδια τα γεγονότα τη μεγάλη εικόνα μιας εθνικά ταραγμένης εποχής κατά τη διάρκεια του Πρώτου Παγκοσμίου πολέμου. Τα «Απομνημονεύματα» με τις περιπετειώδεις σκηνές τους θα μπορούσαν να αποτελέσουν χωρίς αμφιβολία τον πυρήνα συναρπαστικής μυθιστορίας».

Η αναλυτικά σχολιασμένη και τεκμηριωμένη έκδοση των «Απομνημονευμάτων» του δεκανέα Νικολάου Μαργαριτούλη συμβάλλει τόσο στη τοπική όσο και στη γενικότερη νεοελληνική και γερμανική Ιστορία και αποτελεί ένα σημαντικό στοιχείο της κοινής ελληνογερμανικής ιστορικής μνήμης.

Αφοί Κυριακίδη ΕΚΔΟΣΕΙΣ Α.Ε.

ISBN: 978 960 602 231 9

Πώληση:

Βόλος, βιβλιοπωλείο «ΕΠΙΛΟΓΗ», Ερμού 262 (με Μαυροκορδάτου), τηλ. 2421.105060.

Θεσσαλονίκη, Αφοί Κυριακίδη Εκδόσεις Α.Ε., Επισκόπου Κίτρους Νικολάου 4, τηλ. 2310.208570.

Αθήνα, Εκδόσεις Τζιόλα, Χαριλάου Τρικούπη 16, τηλ. 210.3632600 )

Νυρεμβέργη, (από τον Μάιο 2019 στη Γερμανία): Εκδόσεις Γκίκας, Gikas Verlag, Am Plärrer 9,  Tel. (0)911-264354

ΤΙ ΕΓΡΑΦΑΝ ΟΙ ΕΥΡΩΠΑΪΚΕΣ ΕΦΗΜΕΡΙΔΕΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΕΠΑΝΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ 1821

ΑΦΙΕΡΩΜΑ ΣΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΕΠΕΤΕΙΟ ΤΗΣ 25ης ΜΑΡΤΙΟΥ 1821

«Θέλει αρετήν και τόλμην η Ελευθερία»
(Ανδρέας Κάλβος, Έλληνας ποιητής)

Είναι γνωστό ότι, όταν άρχισε η Ελληνική Επανάσταση τον Μάρτιο του 1821, στην Ευρώπη κυριαρχούσε το πνεύμα της Ιεράς Συμμαχίας, που τηρούσε εχθρική στάση προς κάθε επαναστατικό κίνημα, που θα άλλαζε το στάτους κβο των υπαρχόντων συνόρων, πολύ δε περισσότερο εάν επρόκειτο για επανάσταση με φιλελεύθερες και δημοκρατικές ιδέες, όπως ήταν η Ελληνική Επανάσταση.
Αλλά, αν και οι κυβερνήσεις των ευρωπαϊκών κρατών τηρούσαν εχθρική στάση απέναντι στην εξέγερση των Ελλήνων, οι λαοί αυτών των χωρών και προπαντός οι μορφωμένοι και φωτισμένοι από τις ιδέες της αμερικανικής και γαλλικής επανάστασης εκδήλωναν την συμπάθειά τους προς τον αγώνα ενός λαού, που οι πρόγονοί του έδωσαν τα φώτα του πνεύματος, της δημοκρατίας και τα υψηλά επιτεύγματα του πολιτισμού στην Ευρώπη και κατ’ επέκταση και στον υπόλοιπο πολιτισμένο κόσμο.
Το φιλελληνικό αυτό πνεύμα εκδηλώθηκε ποικιλότροπα στις διάφορες ευρωπαϊκές χώρες, ακόμη και στη νεοσύστατη τότε μεγάλη Δημοκρατία των Ηνωμένων Πολιτειών της Αμερικής, που αποκάλεσαν το φιλελληνικό ρεύμα „greek fever“ (ελληνικό πυρετό).

Εδώ θα ασχοληθούμε κατά κύριο λόγο με τη στάση του Τύπου, των περιοδικών και εφημερίδων της εποχής εκείνης, γιατί είναι πάντα ενδιαφέρον ανάγνωσμα να ρίχνεις μια ματιά στην απήχηση που είχε η Ελληνική Επανάσταση στους άλλους λαούς. Ο πρώτος τύπος που δέχτηκε με ενθουσιασμό την είδηση της έκρηξης της Ελληνικής Επανάστασης ήταν οι εφημερίδες του Παρισιού. Ας δούμε μερικά χαρακτηριστικά αποσπάσματα. H Courier Français στις 15 Ιουλίου 1821 έγραφε: «Η πέννα αρνείται να περιγράψει τις φοβερές σφαγές που διαπράχτηκαν εναντίον των επαναστατημένων Ελλήνων κάτω από τα μάτια της Ευρώπης. Τέτοιες φριχτές σκηνές δεν αναφέρει σε καμία εποχή η Ιστορία… Ένας πόλεμος θανάτου έχει εξαπολυθεί εναντίον της θρησκείας και του ευρωπαϊκού πολιτισμού και ενώ οι Μεγάλες Δυνάμεις θα μπορούσαν να σταματήσουν αυτόν τον ποταμό αίματος, μένουν απαθείς…»

Η Constitutionnel έγραφε στις 30 Ιουλίου 1821: «Τα γεγονότα που συμβαίνουν στην Ελλάδα προκαλούν το παγκόσμιο ενδιαφέρον. Ένας λαός, που γνώρισε χρόνια ολόκληρα τη σκλαβιά, παλεύει σήμερα με ενθουσιασμό και θάρρος για την ελευθερία του. Ο λαός αυτός δεν ξέχασε ποτέ του την παλιά του δόξα. Έχει το δίκαιο με το μέρος του και το δίκαιο πάντα θριαμβεύει…»
Η ίδια εφημερίδα ένα μήνα αργότερα, στις 31 Αυγούστου 1821, έγραφε: « Η Ευρώπη περιμένει να ξεσπάσουν μεγάλα γεγονότα στην Ανατολή. Οι αρχαίοι αυτοί τόποι με τους οποίους είναι συνδεδεμένοι τόσες λαμπρές αναμνήσεις που έθρεψαν τη χαριτωμένη μυθολογία, που γέννησαν τον Χριστιανισμό και αποτέλεσαν το λίκνο της φιλοσοφίας μπορούν σήμερα να ελπίζουν ότι θα αποκτήσουν την Ελευθερία τους και την ανεξαρτησία τους. Ποια γενναία καρδιά, ποια ευγενική ψυχή δεν θα ευχόταν να νικήσουν οι Έλληνες στον μεγάλο αγώνα που ανέλαβαν!!!»
Τέλος, η εφημερίδα Tablettes Universelles έγραφε και αυτή τον Ιούνιο του 1821: « Η δουλεία των Ελλήνων βρίσκεται στο τέλος της… θα έχουμε την ευτυχία, πριν κατεβούμε στον τάφο, να δούμε την Ελλάδα ελεύθερη. Το ευχόμαστε με όλη μας την καρδιά…!»

Απ’ τα κόκκαλα βγαλμένη
Των Ελλήνων τα ιερά,
Και σαν πρώτα ανδρειωμένη,
Χαίρε, ω χαίρε, Ελευθεριά!

(Διονύσιος Σολωμός, Εθνικός ποιητής)

βλέπε επίσης: http://www.trigono.info/?p=5907

Πρότυπο για τους Γερμανούς ο Έλμουτ Σέφελ

ΛΟΪΖΟΣ ΑΣΒΕΣΤΑΣ5 Δεκεμβρίου 2017, 12:38Έντυπη Έκδοση

Πραγματοποιήθηκε χθες η παρουσίαση του βιβλίου του κ. Δημήτρη Μπενέκου, αναπληρωτή καθηγητή Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, με τίτλο «Έλμουτ Σέφελ. Ένας πρόξενος με ψυχικό σθένος. Μεταξύ καθήκοντος και ηθικής», στην Εξωραϊστική Λέσχη Βόλου.

Στην εκδήλωση παρουσίασης, που παρευρέθηκε πλήθος κόσμου, μίλησαν οι κ.κ. Μιχάλης Ζουμπουλάκης, καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και Αντώνης Σμυρναίος, επίκουρος καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, ενώ συντόνισε η δημοσιογράφος Ροσσάνα Πώποτα.

Από αριστερά: Ο επίτιμος πρόξενος της Ο.Δ. της Γερμανίας στη Θεσσαλία κ. Γεώργιος Παπαρρίζος, ο γενικός πρόξενος της Ο.Δ. της Γερμανίας στη Θεσσαλονίκη κ. Βάλτερ Στέχελ και ο συγγραφέας κ. Δημήτρης Μπενέκος, αναπληρωτής καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας

Ο γενικός πρόξενος της Ο.Δ. της Γερμανίας στη Θεσσαλονίκη κ. Βάλτερ Στέχελ τόνισε ότι χάρηκε πάρα πολύ που βρέθηκε στην παρουσίαση της δεύτερης έκδοσης του βιβλίου για τον Έλμουτ Σέφελ.

«Ο χρόνος της Κατοχής στην Ελλάδα από τους Γερμανούς είναι ένας χρόνος για εμάς σκοτεινός και για αυτό είναι πάρα πολύ ενδιαφέρον που υπήρχαν άτομα που ενδιαφέρθηκαν πραγματικά για τον ελληνικό πληθυσμό, αλλά και τον εβραϊκό του Βόλου» σημείωσε ο ίδιος.

Όπως επισήμανε ο κ. Βάλτερ Στέχελ, «ήταν αυτονόητο για εμένα να έρθω από τη Θεσσαλονίκη και να παρακολουθήσω την παρουσίαση του βιβλίου. Ο Έλμουτ Σέφελ ήταν ένα πρότυπο για εμάς, διότι σε δύσκολους καιρούς έδειξε το ανθρώπινο πρόσωπό του».

Να σημειωθεί ότι στην εκδήλωση παρουσίασης του βιβλίου του Δημήτρη Μπενέκου παρευρέθηκε και ο επίτιμος πρόξενος της Ο.Δ. της Γερμανίας στη Θεσσαλία κ. Γεώργιος Παπαρρίζος.

ΑΠΟ ΤΗ ΛΑΟΓΡΑΦΙΑ ΣΤΗΝ ΠΟΙΗΣΗ

Ο Βρικόλακας

(Der Erlkönig)

Η μπαλάντα «ο Βρικόλακας» (Der Erlkönig), που συνέθεσε  το  1781 ο μεγάλος  γερμανός   λογοτέχνης Γιόχαν Βόλφγκανγκ φον Γκαίτε (Goethe), ανήκει στην κατηγορία των ποιημάτων με μαγικό, νεκρομαγικό ή δαιμονικό περιεχόμενο. Αντικατοπτρίζει δεισιδαιμονικές αντιλήψεις, βαθιά ριζωμένες στην ψυχή του λαού, από εποχές που οι άνθρωποι είχαν την εντύπωση ότι βρίσκονταν εκτεθειμένοι στις εχθρικές διαθέσεις υπερφυσικών κακοποιών όντων.
Ήδη, από την πρώτη κιόλας στροφή της μπαλάντας, νιώθουμε πως οι καταχθόνιες, οι σκοτεινές δυνάμεις του Κακού αρχίζουν να απλώνουν το δίχτυ του πεπρωμένου, προμηνύοντας έτσι την επερχόμενη καταστροφή, την κορύφωση του δράματος με το αναπόφευκτο τέλος. Η δράση, ο εναλλασσόμενος διάλογος ανάμεσα στο φανταστικό και το ρεαλιστικό, το σκοτεινό, μυστηριακό σκηνικό, η μοίρα και το υπερφυσικό απειλητικό δαιμονικό στοιχείο μεταμορφώνονται σε ποιητικές εικόνες απαράμιλλης ομορφιάς, που συγκλονίζουν και καθηλώνουν. Τέλος, όπως συνηθίζεται σε ποιήματα αυτής της κατηγορίας, οι δαιμονικές υπερφυσικές δυνάμεις νικούν και ο άνθρωπος υποτάσσεται στη μοίρα του.
Ο «Βρικόλακας» (Der Erlkönig) είναι ένα από τα λογοτεχνικά αριστουργήματα του Γκαίτε, που επηρέασαν και άλλους καλλιτέχνες, όπως για παράδειγμα τον Φρανς Σούμπερτ, ο οποίος το μελοποίησε με εξίσου μεγάλη μαεστρία.
Εδώ κάνουμε μια μικρή γλωσσική παρατήρηση. Ο δεύτερος στίχος της 7ης στροφής „und bist du nicht willig, so brauch ich Gewalt !„  πήρε διάσταση παροιμιώδους λόγου και χρησιμοποιείται μέχρι σήμερα, συνήθως όταν κάποια χειρωνακτική εργασία παρουσιάζει δυσκολίες, όπως π.χ. το άνοιγμα ή το ξεβίδωμα.

(Η μετάφραση από τα γερμανικά και η ποιητική προσαρμογή στην ελληνική γλώσσα έγινε από τον γράψαντα το παρόν άρθρο)

Ο Βρικόλακας

1

Ποιοι νύχτα και αέρα με το άτι αψηφούν;

Πατέρας κι ο γιος του το δάσος περνούν.

Ο έρμος πατέρας τον γιο του κρατά,

μες την αγκάλη, στα χέρια σφιχτά.

2

– Το πρόσωπο, γιε μου, τι κρύβεις χλωμό;

– Δεν βλέπεις, πατέρα, τον Δαίμονα εδώ;

με μαύρο μανδύα, κορόνα φριχτή;

– Παιδί μου, η ομίχλη ασπρίζει εκεί.

3

«Καλό μου αγόρι, έλα κοντά,

       Σε σένα θα δείξω παιχνίδια πολλά,

       Αγκάλες λουλούδια, στολίδια χρυσά,

       που η μάνα μου γνέθει τις νύχτες κρυφά».

4

– Πατέρα, πατέρα, αυτά δεν τ΄ ακούς,

που ο Βρικόλακας τάζει με λόγους γλυκούς;

– Παιδί μου, σταμάτα, και φύλλα είν΄ ξερά,

που παίρνει ο αέρας και διώχνει μακριά.

5

«Ωραίο μου αγόρι, έλα γοργά,

       οι κόρες μου οι λάμιες, ξωθιές, ξωτικά

       τη νύχτα τον άγριο του Άδη χορό,

        για σένα ετοιμάζουν αγόρι μικρό».

6

– Πατέρα, για κοίτα στην άβυσσο εκεί,

του Δαίμονα η κόρη εμένα θωρεί.

– Παιδί μου, παιδί μου, το βλέπω, τι θες;

Κουνούν τα κλωνάρια οι μαύρες ιτιές.

7

«Μικρό μου αγόρι, για έλα εδώ!

     Δεν θέλεις; Με βία σ΄ αρπάζω κι εγώ».

– Πατέρα, πατέρα, με πιάνει μ΄ ορμή,

τα μαύρα του νύχια μου κάνουν πληγή.

8

Αγριεύει ο πατέρας, το άτι χτυπά,

σ΄ αγκάλη που τρέμει τον γιο του βαστά.

Και φτάνει σε σπίτια και μπαίνει σ΄ αυλή.

Αλλοί του, στα χέρια ένα πτώμα κρατεί.

 

(Βλέπε επίσης εφημερίδα: http://www.trigono.info/wp-content/uploads/2018/03/trigono_05011.jpg

ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΡΙΑ ΣΤΗ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ

Ο τάφος στον Μπουζέντο 

Das Grab im Busento

Αλάριχος  –  Alarich

Βρισκόμαστε στις αρχές του 400 μ.Χ. Ας δούμε τι συνέβαινε εκείνα τα χρόνια στην Ελλάδα και στην Ιταλία. Η πάλαι ποτέ κραταιά  και ένδοξη Ρωμαϊκή Αυτοκρατορία ήταν χωρισμένη σε δύο ανεξάρτητα τμήματα, στο Ανατολικό και στο Δυτικό τμήμα της Αυτοκρατορίας, αλλά τόσο η Ελλάδα όσο και η Ιταλία δοκιμάζονταν σκληρά από τις επιθέσεις, τις επιδρομές και τις λεηλασίες των βαρβαρικών φύλων, που στο πέρασμά τους κατάστρεφαν και πυρπολούσαν τα πάντα.

Μέσα σ’ αυτό το κλίμα του αναβρασμού και της ανασφάλειας, ο νεαρός αρχηγός των Βησιγότθων (Westgoten) Αλάριχος (Alarich),  κατάφερε να τους ξεσηκώσει σε εθνικό πόλεμο εναντίον της Ανατολικής Ρωμαϊκής Αυτοκρατορίας (δηλ. εναντίον των Βυζαντινών). Οι Γότθοι, που είχαν εγκατασταθεί στη βόρεια πλευρά της Βαλκανικής χερσονήσου, ξεχύνονται στην Ελλάδα και προβαίνοντας σε λεηλασίες πολιόρκησαν την Αθήνα. Ξαφνικά και χωρίς κανένα λόγο έλυσαν την πολιορκία και δεν προέβησαν σε άλλες καταστροφές γιατί, λέγεται, πως  ο Αλάριχος, είδε τη θεά Αθηνά και τον Αχιλλέα πάνω στις επάλξεις να υπερασπίζονται πάνοπλοι την πόλη. Αυτά θέλει η παράδοση. Στη συνέχεια, πέρασε στην Πελοπόννησο και αφού λεηλάτησε την Κόρινθο, το Άργος και την Σπάρτη στράφηκε προς την Ήπειρο, όπου και παράμεινε για τέσσερα χρόνια.

Η βυζαντινή διπλωματία της Κωνσταντινούπολης για να τον καλοπιάσει, του χορήγησε τον στρατιωτικό τίτλο του «αρχιστρατήγου του Ιλλυρικού». Μετά απ’ αυτόν το κολακευτικό τίτλο, οι αρχηγοί των Γότθων ανακήρυξαν τον Αλάριχο βασιλιά τους και  εγκαταλείπουν τα ελληνικά εδάφη, περνώντας απέναντι στην Ιταλία, την οποία καταλεηλατούν. Πολιορκούν τη Ρώμη τρεις φορές. Την τελευταία φορά, το 410 μ.Χ., ο Αλάριχος εισέρχεται νικητής στην Αιώνια Πόλη και επιτρέπει στους πολεμιστές του να προβούν σε λεηλασίες, σφαγές και πυρπολήσεις ναών και σπιτιών για τρεις ημέρες. Οι Γότθοι λαφυραγώγησαν τα πάντα.

Πάντως, ο Αλάριχος δεν παράμεινε στην Ρώμη, αλλά κατευθύνθηκε με όλον τον στρατό του προς την Κάτω Ιταλία, επειδή ήθελε να περάσει με πλοία στη Βόρεια Αφρική και να εγκατασταθεί εκεί μόνιμα. Ισχυρή, όμως, τρικυμία διασκόρπισε τον στόλο και έτσι αναγκάστηκε να επιστρέψει στην πόλη Κοζέντσα της Καλαβρίας, όπου ασθένησε αιφνίδια και πέθανε. Ήταν Δεκέμβριος του 410 μ.Χ.

Οι Γότθοι του, ακολουθώντας παλιό γερμανικό έθιμο, αφού εκτρέψαν τον ποταμό Μπουζέντο, που διαρρέει την πόλη Κοζέντσα, έσκαψαν στην κοίτη του έναν υπόγειο θάλαμο, όπου απέθεσαν τον νεκρό Αλάριχο πάνοπλο, καβάλα στο άλογό του. Μετά επανάφεραν το ρεύμα του ποταμού στην αρχική κοίτη, οπότε τα νερά κάλυψαν τον τάφο για πάντα (μέχρι σήμερα δεν είναι γνωστό το σημείο που θάφτηκε  ο Αλάριχος). Μετά τον ενταφιασμό, έσφαξαν όλους τους αιχμαλώτους πολέμου, που εργάστηκαν για την εκτροπή του ποταμού, ώστε να μην μάθει κανείς το μέρος που αναπαύεται ο βασιλιάς των Βησιγότθων και συλήσει τον τάφο του.

Αυτό το ιστορικό γεγονός έδωσε αφορμή στον Γερμανό λογοτέχνη August Graf von Plaaten να συνθέσει το ποίημά του “Das Grab im Busento”, στο οποίο παρουσιάζει με επιβλητικό τρόπο το νυκτερινό σκηνικό της ταφής του Αλάριχου στον ποταμό Μπουζέντο της Κάτω Ιταλίας.

(Η ποιητική προσαρμογή στα Ελληνικά που ακολουθεί, έγινε από τον συγγράψαντα το παρόν άρθρο).

               Ο ΤΑΦΟΣ ΣΤΟΝ ΜΠΟΥΖΕΝΤΟ

Είναι νύχτα. Στον Μπουζέντο σιγαλά τραγούδια ηχούν,

           Τα νερά του αντηχούνε και οι δίνες του απαντούν.

Στο ποτάμι πάνω-κάτω σέρνονται ίσκιοι άξιων Γότθων,

           Τον Αλάριχο θρηνώντας, της γενιάς τους τον πιο πρώτον.

Μακριά απ’ την πατρίδα, μες τη γη του στρων’ κρεβάτι

           Με της νιότης τα πλοκάμια να του χύνονται στην πλάτη.

Και στις όχθες του Μπουζέντο επαράβγαιναν στον κόπο,

           Το ποτάμι για να στρίψουν, έσκαβαν καινούργιο τόπο.

Μεσ’ στην άδεια κοίτη τώρα, έφτιαξαν βαθύ κελάρι

            Και κατέβασαν το πτώμα, με τα όπλα, καβαλάρη.

Ξανασκέπασαν με χώμα και αυτόν κι ό,τι είχε κτήμα,

             Να φυτρώσουνε καλάμια απ’ του ήρωα το μνήμα.

Στρίψανε ξανά το ρεύμα μεσ’ στην κοίτη την παλιά του

             Κι άφρισε άγρια ο Μπουζέντο με τα μαύρα τα νερά του.

Κι έψαλλε χορός απ’ άντρες: «Ήρωα τρανέ, κοιμήσου.

             Απληστία των Ρωμαίων δεν θ’ αγγίξει το κορμί σου

Έτσι έψαλλαν. Και οι ύμνοι στο στρατόπεδο των Γότθων

                                                                                αντηχούσαν δυνατά.

Κύλησέ τους, ω Μπουζέντο, φέρε τους με τα νερά σου

                                                                                εις τα πέλαγα μακριά!

 

Bλέπε επίσης / Siehe auch:

http://www.trigono.info/?p=5150#more-5150

ΦΩΤΗΣ ΣΠΑΝΟΣ  3 Δεκεμβρίου 2017, 15:23  Έντυπη Έκδοση, εφημερίδα „ΘΕΣΣΑΛΙΑ“, Βόλος 03.12.2017

Πολύπλευρη συνεισφορά του Σέφελ στον τόπο μας

             Πολύπλευρη συνεισφορά του Σέφελ                 στον τόπο μας 

(Helmut Scheffels vielseitiger Beitrag zu Griechenland)

Πολύμορφη υπήρξε η συνεισφορά του Γερμανού πρόξενου Έλμουτ Σέφελ στον Βόλο, καθώς εκτός από το μεγάλο ψυχικό σθένος που επέδειξε στα χρόνια της γερμανικής κατοχής, βοηθώντας τους Έλληνες ήταν αυτός που συνέβαλε και στην εκμηχάνιση της γεωργικής καλλιέργειας εισάγοντας τη χρήση του τρακτέρ, όπως τόνισε ο τ. αναπληρωτής καθηγητής του Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και συγγραφέας κ. Δημήτρης Μπενέκος του οποίου το βιβλίο με τίτλο «Ελμουτ Σέφελ. Ένας πρόξενος με ψυχικό σθένος. Μεταξύ καθήκοντος και ηθικής» παρουσιάζεται αύριο Δευτέρα 4 Δεκεμβρίου στις 19.30 στην Εξωραϊστική Λέσχη Βόλου.
Η παρουσίαση γίνεται με πρωτοβουλία του γενικού πρόξενου της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας στη Θεσσαλονίκη, Βάλτερ Στέχελ (Walter Stechel), και του επίτιμου πρόξενου της Ομοσπονδιακής Δημοκρατίας της Γερμανίας στη Θεσσαλία, Γεώργιου Παπαρίζου.
Ομιλητές θα είναι οι: Μιχάλης Ζουμπουλάκης, καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας και Αντώνης Σμυρναίος, επίκουρος καθηγητής Πανεπιστημίου Θεσσαλίας, ενώ συντονίζει η δημοσιογράφος Ροσσάνα Πώποτα.

Πληθώρα νέων τεκμηρίων

Αναφερόμενος στο βιβλίο ο κ. Μπενέκος επισήμανε πως «Πριν από πέντε χρόνια δημοσιεύτηκε σε συνοπτική μορφή το πρώτο μου δίγλωσσο βιβλίο για τον Γερμανό πρόξενο στον Βόλο Έλμουτ Σέφελ, το οποίο βρήκε σημαντική ανταπόκριση σε Ελλάδα και Γερμανία. Κατόπιν τούτου, άρχισαν να καταφθάνουν πληροφορίες και λεπτομέρειες από Έλληνες και Γερμανούς, οι οποίοι είχαν σχέση με τον Σέφελ και οι οποίες φώτιζαν άγνωστες πτυχές από τη ζωή και τα ευεργετικά έργα του Γερμανού προξένου.
Η πληθώρα των νέων τεκμηρίων, εγγράφων και φωτογραφικού υλικού, από την Ελλάδα, τη Γερμανία, την Αυστρία, την Αγγλία και Αμερική, που ολοκληρώνουν ως ψηφίδες μωσαϊκού την εικόνα του Έλμουτ Σέφελ, με οδήγησαν στην απόφαση να προβώ στη βελτιωμένη και πλήρως αναθεωρημένη έκδοση του βιβλίου, κάνοντας γνωστά στην κοινωνία του Βόλου, της Καρδίτσας, των Τρικάλων, των Φαρσάλων, του Αλμυρού και τόσων άλλων θεσσαλικών χωριών γεγονότα της σύγχρονης ελληνικής Ιστορίας, στα οποία πρωταγωνιστούσε με ευεργετικό τρόπο ο Σέφελ. Αν τα παραλείπαμε, θα είχαμε μια ελλιπή εικόνα της μεγάλης προσφοράς του στους Έλληνες συμπολίτες του Βόλου, στους κατοίκους της Θεσσαλίας και στην Εβραϊκή κοινότητα του Βόλου».

Ο κ. Μπενέκος πρόσθεσε πως «Η συνεισφορά του Έλμουτ Σέφελ στην τοπική κοινωνία υπήρξε πολύμορφη. Πρώτος στην Ελλάδα εισήγαγε το 1912 το πρώτο τρακτέρ για μηχανική καλλιέργεια της γης, αντικαθιστώντας τα άροτρα που τραβούσαν ζώα. Σχεδόν ταυτόχρονα εισήγαγε αλωνιστικές μηχανές και στη συνέχεια μπουλντόζες. Αργότερα, κατά τη διάρκεια του Β΄ παγκοσμίου πολέμου και της ιταλο-γερμανικής Κατοχής (1941-1944) ο Σέφελ, αν και πρόξενος του Τρίτου Ράιχ, έδειξε αδαμάντινο χαρακτήρα και υψηλότατο ψυχικό σθένος, ώστε με τις προσωπικές του ριψοκίνδυνες παρεμβάσεις προς τις Ιταλικές και Γερμανικές Δυνάμεις Κατοχής να επιτυγχάνει το ακατόρθωτο:
* Να σώζει από μαζικές εκτελέσεις και ατομικούς τυφεκισμούς δεκάδες Θεσσαλών.
* Να αποφυλακίζει εκατοντάδες από τα γερμανικά κρατητήρια και τις φυλακές της Γκεστάπο.
* Να μοιράζει δωρεάν σιτηρά και φάρμακα σε Βόλο, Φάρσαλα, Τρίκαλα, Αλμυρό, Καρδίτσα, Σοφάδες και σε πολλά άλλα χωριά.
* Να παρεμβαίνει για αποτροπή πυρπολήσεων θεσσαλικών χωριών και πόλεων.
* Να ειδοποιεί μυστικά τους Εβραίους να απομακρυνθούν από τον Βόλο, για να αποφύγουν τη σύλληψή και εκτέλεσή τους στα κρεματόρια της Γερμανίας.
* Να πετυχαίνει εξάρθρωση του ληστρικού παραστρατιωτικού σώματος των «Λεγεωναρίων», το οποίο τρομοκρατούσε και καταλήστευε τη Θεσσαλία.
Παρόλα ταύτα, μετά τη λήξη του πολέμου φυλακίσθηκε ως δήθεν κατάσκοπος των Γερμανών. Το 1947 δικάζεται στο Ειδικό Στρατοδικείο Εγκληματιών Πολέμου στην Αθήνα και αθωώνεται πανηγυρικά. Το 1964 ο μεγάλος Φιλέλληνας και ένθερμος λάτρης του Βόλου, Έλμουτ Σέφελ, πεθαίνει και θάπτεται με τιμές στα «Πευκάκια», στον δικό του πυκνοφυτευμένο «Μέλανα Δρυμό», δώρο ανεκτίμητο και για τις επόμενες γενιές».

Να γίνει γνωστός και στους νέους

Ο κ. Μπενέκος συμπλήρωσε πως «Αν εξαιρέσουμε τις πινακίδες των δρόμων του Βόλου, υποθέτω πως σήμερα πολύ λίγοι Θεσσαλοί των νεότερων γενιών γνωρίζουν κάτι το συγκεκριμένο για τους Φιλέλληνες αυτού εδώ του τόπου. Καλό θα ήταν να διδάσκονται τα νεαρά παιδιά στο σχολείο θέματα όπως το παρόν, επειδή, εκτός από τον ιστορικό, έχουν και έναν άκρως παιδαγωγικό χαρακτήρα και συμβάλλουν στην αλληλοκατανόηση και ειρηνική προσέγγιση των λαών», ενώ αναφερόμενος στα επόμενα βιβλία του είπε πως «το συγγραφικό-ερευνητικό μου έργο δεν σταματά εδώ. Ήδη, με την υποστήριξη του επίτιμου προξένου της Γερμανίας κ. Γεωργίου Παπαρρίζου, προετοιμάζω ένα άλλο ιστορικό-βιογραφικό έργο που σχετίζεται με το Γερμανικό προξενείο στον Βόλο».

 Βλέπε επίσης: http://www.trigono.info/?p=4932

Η Θεσσαλονίκη και ο Άγιος Δημήτριος

Από την Ιστορία στους θρύλους

    (ιδιωτική συλλογή ©dbenekos)

 

 

Σύγχρονη φορητή εικόνα του Αγίου Δημητρίου
        

Οκτώβριος μήνας. Είναι ο μήνας προετοιμασίας για τις τελευταίες γεωργικές εργασίες στην Ελλάδα, αλλά και η εποχή προετοιμασίας για τον επερχόμενο χειμώνα. Στη λαϊκή διάσταση της ελληνικής γλώσσας, ο Οκτώβριος (Οκτώβρης) μετονομάστηκε σε «Αϊ Δημήτρης» και τούτο γιατί στις 26 του μήνα δεσπόζει μεγάλη γιορτή της ανατολικής Χριστιανοσύνης, η γιορτή του πολιούχου της Θεσσαλονίκης Αγίου Δημητρίου.

Ας δούμε από κοντά αυτά τα δύο ονόματα, που το ένα θυμίζει υποχρεωτικά και το άλλο. Ας ρίξουμε μια ματιά στην Ιστορία και στις λαϊκές παραδόσεις και τους θρύλους που σχετίζονται με αυτό το δίδυμο μέσα από τους αιώνες. Πάντως, για να διευκρινίσουμε, οι θρύλοι που δημιουργήθηκαν γύρω από πρόσωπα ή και καταγράφηκαν εμπεριέχουν, εκτός από τον λαϊκό μανδύα των αφηγήσεων, χωρίς αμφιβολία και τον πραγματικό ιστορικό πυρήνα των γεγονότων.

Ο Δημήτριος ήταν γόνος επιφανούς οικογένειας και αξιωματικός του ρωμαϊκού στρατού, αλλά και πιστός χριστιανός, γεγονός που δεν απέκρυπτε. Με τους διωγμούς του αυτοκράτορα Μαξιμιανού εναντίον των χριστιανών φυλακίστηκε. Όταν το 303 μ.Χ. τελούνταν αγώνες στο στάδιο της Θεσσαλονίκης, ένας γιγαντόσωμος ειδωλολάτρης, ονόματι Λυαίος, προκαλούσε τους χριστιανούς σε μονομαχία μέχρι θανάτου. Ένας νεαρός χριστιανός, ο Νέστορας, ζήτησε τη βοήθεια του Δημητρίου στη φυλακή και παίρνοντας θάρρος και την ευλογία του φόνευσε τον γίγαντα. Ο αυτοκράτορας, που ήταν παρών, διέταξε την εκτέλεση και του Νέστορα και του Δημητρίου. Στον χώρο της ταφής του χτίστηκε μετέπειτα μεγαλοπρεπής Ναός και η μνήμη του τιμάται από την Εκκλησία στις 26 Οκτωβρίου. Αυτά εν ολίγοις για το ιστορικό γεγονός.

Οι παραδόσεις για τα πάμπολλα θαύματα που γίνονταν στον ναό του καθώς και η διαρκής ανάβλυση από τον τάφο του θείου μύρου, που του έδωσαν την επωνυμία «ο μυροβλύτης», τον κατέστησαν μαζί με τον Άγιο Γεώργιο, έναν από τους πιο δημοφιλείς Αγίους του χριστιανικού κόσμου της Ανατολής.

Η φήμη του Αγίου Δημητρίου είχε ξαπλωθεί σε όλη τη Βυζαντινή Αυτοκρατορία, σε Ανατολή και Δύση, για τούτο πλήθη πιστών ζητούσαν διαρκώς τη θαυματουργή επέμβασή του για θεραπεία κάποιας ασθένειας.  Σε περιόδους, μάλιστα, επιδρομών εχθρών και βάρβαρων φύλων, ήταν πλατιά διαδομένη η πίστη πως ο Άγιος Δημήτριος παρέμβαινε αυτοπροσώπως, σώζοντας την πόλη της Θεσσαλονίκης, (την πόλη του), εμφανιζόμενος πότε ως απλός στρατιώτης τρέποντας αυτούς σε φυγή, πότε έφιππος οδηγώντας μυριάδες στρατού και άλλοτε βυθίζοντας τον εχθρικό στόλο. Είναι πλέον «ο μέγας και υπερένδοξος προστάτης» της Θεσσαλονίκης, είναι ο πολιούχος της νύμφης του Θερμαϊκού, ο προστάτης Άγιος της πρωτεύουσας της Μακεδονίας.

Η εμφάνιση του θεϊκού προστάτη των πόλεων έχει βαθιές ρίζες στον ελληνικό κόσμο. Είναι μια πίστη που περνά μέσα από τους αιώνες και φανερώνει τη μεταφυσική σχέση του ανθρώπου με το υπερφυσικό, ιδία σε περιπτώσεις κινδύνου. Πριν προχωρήσουμε σε μια μικρή απαρίθμηση της θείας επεμβάσεως του Αγίου Δημητρίου αναφέρω μια όμοια περίπτωση που θρυλείται ότι συνέβη στην ακόμη ειδωλολατρική Αθήνα προς τα τέλη του τετάρτου μ.Χ. αιώνα. Και εκεί Έλληνες ζούσαν.

Σύμφωνα με τον ιστορικό Ζώσιμο, το 395 μ.Χ. οι Γότθοι έλυσαν την πολιορκία της Αθήνας και αποχώρησαν χωρίς καταστροφές επειδή ο αρχηγός τους Αλάριχος τρομοκρατήθηκε βλέποντας τον Αχιλλέα να στέκεται  πάνοπλος και οργισμένος πάνω στα τείχη, όπως ακριβώς τον είχε περιγράψει ο Όμηρος στον τρωικό πόλεμο και την πρόμαχο θεά Αθηνά, την προστάτιδα της Αθήνας, να περιέρχεται στις επάλξεις φορώντας την βαριά πολεμική της στολή και έτοιμη να αποκρούσει τους επιτιθέμενους.

Ας επιστρέψουμε στον Άγιο Δημήτριο για να γνωρίσουμε μαζί με τα ιστορικά γεγονότα και τους θρύλους που δημιουργήθηκαν παράλληλα και σε σχέση με αυτά.

Το 565 μ.Χ. στέφθηκε αυτοκράτορας ο Ιουστίνος Β΄, ανεψιός του περίφημου Ιουστινιανού. Σε λίγο εμφανίστηκαν στην Κωνσταντινούπολη οι Άβαροι, άγριος και πολεμικός λαός με τις χαρακτηριστικές μακριές πλεξίδες, ζητώντας δώρα για να μην καταστρέφουν χωριά και επαρχίες της Αυτοκρατορίας. Ο Ιουστίνος όχι μόνο δεν τους έδωσε «δώρα σε χρυσό», αλλά τους απείλησε ότι θα κόψει και τις κοτσίδες και τα κεφάλια τους. Αυτό υπήρξε αφορμή πολέμου και οι Άβαροι άρχισαν φοβερές επιδρομές στα εδάφη της Αυτοκρατορίας και πολιόρκησαν την Θεσσαλονίκη. Ο Άγιος Δημήτριος, λέγεται, εθεάθη πάνω στις επάλξεις ως στρατιώτης φονεύοντας τον πρώτο βάρβαρο που ανέβηκε στα τείχη. Κατά την επόμενη πολιορκία της πόλης από τους Αβάρους και Σλάβους, οι βάρβαροι ετράπησαν σε φυγή ολονυχτίς επειδή πριν ακόμα ξημερώσει είδαν τον Άγιο Δημήτριο να αστράφτει καβάλα σε άσπρο άλογο οδηγώντας μυριάδες στρατού («προ του αύγους είδον μυριάδας στρατού και καθηγούμενον τούτου άνδρα πυρράκτην και λαμπρόν ίππω λευκώ εφεζόμενον»).

Μεγάλη ήταν η πίστη πως ο Δημήτριος βοηθάει στους πολέμους κατά των βαρβάρων, για τούτο ο αυτοκράτορας Ιουστινιανός Β΄ φτάνοντας στη Θεσσαλονίκη, το 695, δώρισε μια αλυκή στον Ναό του Αγίου Δημητρίου, επειδή τον βρήκε «συμμαχήσαντα» στους νικηφόρους πολέμους κατά των Βουλγάρων και Σλάβων.

Σε άλλη πολιορκία, από ξηρά και θάλασσα, πάρα πολλοί άνθρωποι είδαν τον Δημήτριο με λευκή χλαμύδα να διατρέχει τα τείχη κραδαίνοντας την αήττητο λόγχη και μετά να περπατάει πάνω στη θάλασσα σαν να ήταν στεριά, διασκορπίζοντας και βυθίζοντας τα εκατοντάδες βαρβαρικά πλοιάρια, που ήταν στο λιμάνι. Κατόπιν τούτου οι βάρβαροι ετράπησαν σε άτακτο φυγή. Εδώ, μάλιστα, και οι αιχμάλωτοι βάρβαροι έλεγαν «είδομεν άνδρα ξανθόν και λαμπρόν, ο οποίος εκάθητο επί λευκού ίππου και εφόρει ιμάτιον λευκόν». Και κατά την παράδοση, αφού ο Άγιος έσωζε την πόλη του, επέστρεφε πάλι στον ναό του και το πρόσωπό του από τη χαρά ακτινοβολούσε σαν τον ήλιο.

Αιώνες αργότερα, το 1040 μ.Χ. οι Βούλγαροι ενώ πολιορκούν τη Θεσσαλονίκη, ξαφνικά εγκαταλείπουν τα πάντα και τρέπονται σε άτακτο φυγή, χωρίς καν να αμυνθούν, επειδή εμφανίστηκε ο Άγιος Δημήτριος να προηγείται του βυζαντινού στρατού και να τους καταδιώκει.

Και πάλι, αιώνες αργότερα, η τύχη θέλει ο ελληνικός στρατός να ελευθερώσει τη Θεσσαλονίκη από τον οθωμανικό ζυγό στις 26 Οκτωβρίου 1912, ημέρα που τιμάται ο πολιούχος της, ο Άγιος Δημήτριος.

Εδώ σημειώνουμε, πως κατά την ημέρα της εορτής του Αγίου Δημητρίου, λάβαινε χώρα στη Θεσσαλονίκη διεθνής εμποροπανήγυρη, «Τα Δημήτρια», η οποία ήταν τόσο λαμπρή, ώστε έρχονταν έμποροι και επισκέπτες από όλες τις πόλεις της Αυτοκρατορίας, επίσης πολλοί Ιταλοί, Ισπανοί, Πορτογάλοι, Γάλλοι, Σλάβοι, Κέλτες καθώς και έμποροι άλλων λαών που κατοικούσαν πέρα από τις Άλπεις. Πολλοί, μάλιστα, επισκέπτες και άρχοντες έρχονταν ειδικά να προσκυνήσουν το λείψανο του Δημητρίου, να ζητήσουν θεραπεία κάποιας ασθένειας ή τη βοήθειά του για πολεμικές επιχειρήσεις εναντίον εχθρών και βαρβάρων (δεν ξεχνούμε πως ο Δημήτριος είναι ένας από τους μεγάλους στρατιωτικούς Αγίους του Χριστιανισμού).

Προς τιμή του έχουν κτιστεί ωραιότατοι ναοί σε όλους τους ορθόδοξους λαούς και το όνομά του φέρουν χιλιάδες χριστιανών και εκατοντάδες χωριών και κωμοπόλεων. Είναι πράγματι μεγαλομάρτυρας, αθλοφόρος και τροπαιούχος.

 

βλέπε επίσης εφημερίδα: http://www.trigono.info/?p=4834

Τα άρθρα μου στον Τύπο

Trigono
e-thessalia